Người phụ nữ châu Á chạm tay lên da đầu trước gương, tìm hiểu nấm Malassezia trên da đầu

Nấm Malassezia trên da đầu là gì? Liên quan gì đến gàu?

Trả lời nhanh: Nấm Malassezia là một loại nấm men sống sẵn trên da của khoảng 90% người trưởng thành, nhiều nhất ở vùng da tiết bã nhờn như da đầu. Bình thường nó không gây hại. Khi bã nhờn nhiều, da đầu ẩm nóng hoặc sức đề kháng giảm, Malassezia phát triển mạnh và có liên quan đến gàu, viêm da tiết bã.

Khi tìm hiểu về gàu hay nấm da đầu, bạn sẽ gặp cái tên Malassezia khá nhiều lần. Nghe chữ “nấm”, nhiều người lo mình bị lây hoặc mắc bệnh nặng. Thực tế, Malassezia là một phần quen thuộc của làn da. Bài viết này giúp bạn hiểu nấm Malassezia trên da đầu là gì, vì sao có lúc nó gây phiền toái và khi nào nên gặp bác sĩ da liễu.

Cận cảnh rẽ ngôi tóc quan sát vảy gàu nhẹ trên da đầu
Vảy gàu nhỏ, trắng là biểu hiện hay gặp khi Malassezia phát triển quá mức.

Nấm Malassezia là gì?

Malassezia là một chi nấm men (yeast) sống thường trú trên bề mặt da người. Theo DermNet, nấm này có mặt trên da của khoảng 90% người trưởng thành mà không gây hại gì.

Điểm đặc biệt của Malassezia là “ưa lipid”: nó cần chất béo để sống. Vì vậy nấm tập trung ở những vùng tuyến bã nhờn hoạt động mạnh như da đầu, mặt (rãnh mũi, lông mày), sau tai, ngực và lưng.

Chi Malassezia có nhiều loài. Các loài thường được nhắc đến trên da người gồm:

  • Malassezia globosa và Malassezia restricta: hai loài hay gặp nhất trên da đầu có gàu.
  • Malassezia furfur: loài được biết đến từ lâu, hay được nhắc trong bệnh lang ben.
  • Malassezia sympodialis và một số loài khác: ít gặp hơn trên da đầu.

Nấm Malassezia trên da đầu có liên quan đến gàu không?

Có. Các tổng quan y khoa xem Malassezia là một trong ba yếu tố chính góp phần gây gàu, bên cạnh bã nhờn và cơ địa riêng của từng người.

Cơ chế được mô tả như sau:

  1. Tuyến bã nhờn trên da đầu tiết ra chất béo (triglyceride).
  2. Malassezia dùng men lipase phân giải chất béo này để làm “thức ăn”.
  3. Quá trình phân giải tạo ra các acid béo tự do. Ở người nhạy cảm, các acid béo này gây kích ứng lớp da ngoài cùng.
  4. Da đầu phản ứng bằng cách tăng tốc độ thay tế bào, tạo thành vảy gàu bong ra, đôi khi kèm cảm giác ngứa, khó chịu.

Ở Việt Nam, một khảo sát tại Bệnh viện Da liễu TP.HCM (năm 2021, trên 99 người có gàu) phân lập được vi nấm Malassezia ở 73,7% trường hợp. Trong số đó, M. globosa chiếm 41,1% và M. furfur chiếm 32,9%.

Điều này cũng giải thích vì sao gàu thường nhiều hơn khi da đầu đổ dầu nhiều, vào mùa nóng ẩm, hoặc khi bạn đội mũ bảo hiểm lâu và ra nhiều mồ hôi.

Vì sao nấm Malassezia phát triển quá mức?

Malassezia gây phiền toái khi môi trường trên da đầu thuận lợi cho nó sinh sôi hoặc khi da phản ứng mạnh hơn bình thường. Các yếu tố thường được ghi nhận:

  • Da đầu nhiều bã nhờn: nhiều chất béo đồng nghĩa với nhiều “thức ăn” cho nấm.
  • Nóng ẩm và đổ mồ hôi: khí hậu nhiệt đới, đội mũ kín, để tóc ẩm lâu sau khi gội.
  • Thay đổi nội tiết: tuổi dậy thì, giai đoạn tuyến bã hoạt động mạnh.
  • Căng thẳng, thiếu ngủ: nhiều người nhận thấy gàu nặng hơn vào những giai đoạn này.
  • Suy giảm miễn dịch: người dùng thuốc ức chế miễn dịch, corticoid đường toàn thân kéo dài, hoặc có bệnh lý làm giảm sức đề kháng.

Không phải ai có nhiều bã nhờn cũng bị gàu. Cơ địa nhạy cảm của mỗi người đóng vai trò quan trọng, nên hai người cùng điều kiện sống vẫn có thể có tình trạng da đầu khác nhau.

Nấm Malassezia gây ra những tình trạng da nào?

Ngoài gàu, Malassezia còn liên quan đến một số tình trạng da khác. Bảng dưới giúp bạn hình dung, nhưng không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.

Tình trạngVị trí hay gặpBiểu hiện thường thấy
GàuDa đầuVảy trắng nhỏ, khô, rơi trên vai áo
Viêm da tiết bãDa đầu, rãnh mũi, lông mày, sau taiVảy vàng nhờn trên nền da hơi đỏ
Viêm nang lông do MalasseziaLưng, ngực, vai, đôi khi da đầuSẩn nhỏ đều nhau quanh lỗ chân lông
Lang benLưng, ngực, cổ, cánh tayMảng da sáng hoặc sẫm màu, bong vảy mịn

Gàu và viêm da tiết bã được nhiều tài liệu xem là cùng một nhóm, khác nhau ở mức độ: gàu là dạng nhẹ, chỉ bong vảy; viêm da tiết bã có thêm tình trạng đỏ và viêm rõ hơn. Nếu bạn thấy nốt sần quanh chân tóc, có thể tham khảo thêm bài viêm nang lông da đầu.

Nấm Malassezia trên da đầu có lây không?

Gàu và viêm da tiết bã liên quan đến Malassezia thường không được xem là bệnh lây. Lý do là hầu như ai cũng có sẵn loại nấm men này trên da. Vấn đề nằm ở việc nấm phát triển quá mức và cách da mỗi người phản ứng, chứ không phải “nhiễm” từ người khác.

Cần phân biệt với bệnh nấm tóc (tinea capitis) do nhóm nấm sợi gây ra. Bệnh này hay gặp ở trẻ em, có thể lây qua tiếp xúc hoặc dùng chung lược, mũ, gối, và thường gây rụng tóc thành mảng. Hai tình trạng này có cách xử lý khác nhau, vì vậy bạn nên đọc thêm bài nấm da đầu và gàu khác nhau như thế nào để tránh nhầm lẫn.

Dù không lây, bạn vẫn nên dùng lược, khăn riêng. Đây là thói quen vệ sinh tốt cho cả gia đình.

Làm sao để kiểm soát nấm Malassezia trên da đầu?

Không thể và cũng không cần loại bỏ hoàn toàn Malassezia, vì nó là một phần của hệ vi sinh trên da. Mục tiêu là giữ cho da đầu cân bằng để nấm không phát triển quá mức. Một số thói quen chăm sóc hằng ngày có thể giúp:

  1. Gội đầu đều đặn: người da đầu nhiều dầu có thể gội thường xuyên hơn để làm sạch bã nhờn và vảy gàu.
  2. Làm khô tóc sau khi gội: không buộc tóc hay đi ngủ khi tóc còn ướt.
  3. Tạo bọt kỹ, mát-xa nhẹ bằng đầu ngón tay: không gãi mạnh bằng móng tay vì dễ làm trầy da đầu.
  4. Xả sạch dầu gội và dầu xả: dầu xả nên thoa từ thân đến ngọn tóc, tránh để đọng trên da đầu.
  5. Giặt vỏ gối, mũ, khăn thường xuyên: nhất là khi bạn hay đổ mồ hôi.
  6. Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng: đây là yếu tố nhiều người hay bỏ qua.
Lau khô tóc bằng khăn mềm sau khi gội để da đầu khô thoáng
Làm khô tóc sau khi gội giúp da đầu không bị ẩm lâu.

Với gàu nhẹ, nhiều người chọn dầu gội sạch gàu dùng hằng ngày. Nếu gàu dai dẳng, da đầu đỏ hoặc có vảy vàng nhờn, bác sĩ da liễu có thể kê dầu gội hoặc thuốc bôi theo đơn phù hợp với từng người. Bạn nên dùng đúng thời gian bác sĩ hướng dẫn, không tự ý ngưng hoặc tự mua thuốc theo lời truyền miệng. Tình trạng gội xong vẫn còn gàu cũng khá phổ biến; bạn có thể xem thêm bài tại sao gội đầu xong vẫn có gàu.

Một số mẹo dân gian như đắp chanh, giấm hay tỏi lên da đầu có thể gây kích ứng, nhất là khi da đầu đang có vết trầy. Bạn nên tránh tự áp dụng.

Khi nào nên đi khám bác sĩ da liễu?

Bạn nên đi khám da liễu khi có một trong các dấu hiệu sau:

  • Gàu, bong vảy kéo dài trên 2–4 tuần dù đã chăm sóc da đầu đúng cách.
  • Da đầu đỏ, rát, sưng, đau hoặc chảy dịch, đóng mày.
  • Vảy dày, vàng nhờn lan xuống trán, sau tai, rãnh mũi hoặc lông mày.
  • Tóc rụng thành từng mảng, tóc gãy sát da đầu.
  • Cảm giác ngứa nhiều đến mức ảnh hưởng giấc ngủ.
  • Trẻ nhỏ có bong vảy da đầu, hoặc phụ nữ đang mang thai, cho con bú cần dùng sản phẩm chăm sóc da đầu.
  • Người có bệnh nền làm giảm miễn dịch.

Bác sĩ có thể soi tươi hoặc nuôi cấy mẫu vảy da để xác định đúng loại nấm, từ đó chọn cách xử lý phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Nấm Malassezia có tự hết không?

Malassezia luôn có mặt trên da nên không “hết” hẳn. Tuy vậy, khi da đầu được giữ sạch, khô thoáng và lượng bã nhờn được kiểm soát, nấm thường không phát triển quá mức và gàu có thể giảm. Nếu tình trạng kéo dài trên 2–4 tuần, bạn nên đi khám da liễu.

Nấm Malassezia và nấm da đầu có giống nhau không?

Không hoàn toàn. Malassezia là nấm men sống sẵn trên da, liên quan đến gàu và viêm da tiết bã. Bệnh nấm tóc (tinea capitis) do nấm sợi gây ra, có thể lây và thường làm rụng tóc từng mảng. Bác sĩ sẽ phân biệt bằng xét nghiệm.

Vì sao gàu hay nặng hơn vào mùa nóng?

Khi trời nóng ẩm, da đầu tiết nhiều mồ hôi và bã nhờn hơn, tạo môi trường thuận lợi cho Malassezia phát triển. Đội mũ bảo hiểm lâu và để tóc ẩm cũng góp phần làm vảy gàu xuất hiện nhiều hơn.

Trẻ sơ sinh có vảy trên da đầu có phải do nấm Malassezia không?

Vảy vàng trên da đầu trẻ sơ sinh (cứt trâu) thường được xếp vào nhóm viêm da tiết bã, có thể liên quan đến Malassezia. Ba mẹ nên hỏi ý kiến bác sĩ nhi hoặc da liễu trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào cho bé.

Gội đầu hằng ngày có làm Malassezia phát triển mạnh hơn không?

Không. Gội đầu giúp làm sạch bã nhờn và vảy gàu, tức là giảm “thức ăn” của nấm. Điều quan trọng là xả sạch và làm khô tóc sau khi gội, không để da đầu ẩm lâu.

Hiểu đúng về nấm Malassezia giúp bạn bớt lo lắng và chăm sóc da đầu đúng hướng hơn. Nếu bạn chưa rõ tình trạng da đầu của mình nên chăm sóc thế nào, hãy nhắn iCare để được tư vấn.

Nguồn tham khảo

Lưu ý:
Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc điều trị từ chuyên gia y tế. Tác dụng của sản phẩm có thể khác nhau tùy vào cơ địa và tình trạng mỗi người.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *