Trả lời nhanh: Gàu là tình trạng da đầu bong vảy nhỏ màu trắng hoặc hơi vàng, liên quan đến bã nhờn và nấm men Malassezia sống sẵn trên da, không lây và không làm rụng tóc thành mảng. Nấm tóc (tinea capitis) là bệnh do nấm sợi xâm nhập sợi tóc, hay gặp ở trẻ em, gây mảng vảy kèm tóc gãy, rụng từng mảng, có thể lây và cần bác sĩ kê thuốc.
Khi thấy da đầu bong vảy trắng, nhiều người lo ngay mình “bị nấm”. Cũng có người nghĩ đó chỉ là gàu nên để kéo dài nhiều tháng. Gàu và nấm da đầu nhìn qua khá giống nhau, nhưng nguyên nhân, mức độ và cách xử lý lại khác. Bài viết này giúp bạn phân biệt hai tình trạng qua những dấu hiệu dễ quan sát và biết khi nào nên đi khám.
Gàu là gì?
Gàu là tình trạng lớp da chết trên da đầu bong ra nhiều và nhanh hơn bình thường, tạo thành vảy nhỏ màu trắng hoặc hơi vàng rơi trên tóc và vai áo.
Gàu liên quan đến ba yếu tố: bã nhờn trên da đầu, nấm men Malassezia (loại vi sinh vật sống sẵn trên da đầu của hầu hết người trưởng thành) và độ nhạy của da từng người. Theo NHS (Hệ thống Y tế Quốc gia Anh), gàu rất phổ biến, không lây, không nguy hiểm và có thể kèm ngứa nhẹ. Gàu thường nhiều hơn khi trời lạnh, khi căng thẳng hoặc khi gội thưa.
“Nấm da đầu” thực ra là những tình trạng nào?
Trong cách nói hằng ngày, “nấm da đầu” thường được dùng cho hai tình trạng khác nhau: viêm da tiết bã và nấm tóc thật sự.
- Viêm da tiết bã: có thể coi là mức nặng hơn của gàu, cũng liên quan đến nấm men Malassezia. Da đầu đỏ, có vảy vàng nhờn, có thể lan ra lông mày, hai bên cánh mũi, sau tai. Tình trạng này không lây nhưng hay tái lại.
- Nấm tóc (tinea capitis): do nấm sợi thuộc nhóm Trichophyton hoặc Microsporum xâm nhập vào sợi tóc. Bệnh hay gặp ở trẻ em, ít gặp ở người lớn. Biểu hiện là mảng da đầu tròn bong vảy, tóc gãy sát da hoặc rụng thành mảng, có thể có chấm đen ở chân tóc gãy. Nấm tóc có thể lây qua lược, mũ, gối, khăn dùng chung và qua vật nuôi.
Phần lớn người lớn tự nhận “bị nấm da đầu” thực ra đang có gàu hoặc viêm da tiết bã. Nấm tóc thật sự cần được bác sĩ chẩn đoán vì cách xử lý hoàn toàn khác.
Phân biệt nấm da đầu và gàu qua dấu hiệu nào?
Dấu hiệu dễ nhận biết nhất là tóc: gàu không làm tóc gãy hay rụng thành mảng, còn nấm tóc thì có. Bảng dưới đây so sánh thêm các điểm khác.
| Tiêu chí | Gàu | Viêm da tiết bã | Nấm tóc |
|---|---|---|---|
| Nguyên nhân | Bã nhờn, nấm men Malassezia | Bã nhờn, nấm men Malassezia | Nấm sợi xâm nhập sợi tóc |
| Vảy | Nhỏ, trắng hoặc hơi vàng | Vàng, nhờn, bám thành mảng | Mảng tròn, vảy xám trắng |
| Da đầu | Thường không đỏ | Ửng đỏ | Đỏ, có thể sưng, có mủ |
| Tóc | Không rụng thành mảng | Thường không rụng thành mảng | Gãy sát da, rụng từng mảng |
| Vị trí khác | Chỉ ở da đầu | Lông mày, cánh mũi, sau tai | Thường chỉ ở da đầu |
| Lây | Không | Không | Có thể lây |
| Hay gặp ở | Thanh thiếu niên, người lớn | Người lớn, trẻ sơ sinh | Trẻ em |
Bảng chỉ để tham khảo. Một số bệnh khác như vảy nến da đầu cũng gây vảy trắng dày, dễ nhầm với cả gàu và nấm. Bạn có thể đọc thêm bài vảy nến da đầu và nấm da đầu khác nhau thế nào.
Nấm tóc thường tiến triển ra sao nếu không được điều trị?
Nấm tóc thường bắt đầu nhẹ, dễ bị nhầm là gàu, rồi rõ dần sau vài tuần.
- Ban đầu: một vài vùng da đầu bong vảy giống gàu, có thể ngứa.
- Sau đó: vùng bong vảy rộng ra thành mảng tròn, tóc trong mảng gãy ngắn hoặc rụng.
- Một số trường hợp: mảng da sưng, mềm, có mủ (gọi là kerion), có thể kèm nổi hạch sau gáy. Đây là dấu hiệu cần đi khám sớm để hạn chế nguy cơ để lại sẹo và rụng tóc lâu dài.
Gàu thì khác: vảy có thể nhiều lên, ít đi theo mùa và thói quen gội, nhưng không tạo mảng tóc gãy rụng.
Chăm sóc da đầu có gàu và da đầu bị nấm khác nhau thế nào?
Gàu có thể chăm sóc tại nhà bằng cách gội đều và chọn dầu gội phù hợp. Nấm tóc cần bác sĩ khám và kê thuốc.
- Với gàu: gội đều đặn bằng nước ấm, tạo bọt trước rồi mới đưa lên da đầu, mát-xa nhẹ bằng đầu ngón tay, xả sạch và làm khô chân tóc. NHS gợi ý dùng dầu gội gàu khoảng 1 tháng để đánh giá. Xem thêm hướng dẫn cách gội đầu sạch gàu đúng cách.
- Với viêm da tiết bã: chăm sóc tương tự gàu; nếu da đầu đỏ nhiều hoặc lan ra mặt, nên đi khám để được hướng dẫn.
- Với nấm tóc: NHS cho biết người bệnh thường cần thuốc chống nấm dạng uống trong vài tuần, có thể kèm dầu gội do bác sĩ kê. Dầu gội thông thường không thay được thuốc.
Dù là gàu hay nấm, bạn nên dùng lược, khăn, mũ riêng, giặt vỏ gối thường xuyên và không để tóc ướt khi đi ngủ. Nếu một người trong nhà bị nấm tóc, những người khác cũng nên được kiểm tra, kể cả vật nuôi.
Khi da đầu chỉ có gàu, nên chọn dầu gội thế nào?
Khi bác sĩ đã loại trừ nấm tóc, hoặc da đầu bạn chỉ có vảy gàu nhỏ, không đỏ, không rụng tóc, bạn có thể chọn dầu gội dành cho da đầu có gàu và dùng đều đặn. Các hoạt chất chống gàu thường gặp gồm Selenium sulfide, Climbazole, Ketoconazole, kẽm pyrithione, Salicylic acid. Bạn có thể đọc thêm cách chọn dầu gội theo hoạt chất.
Dầu gội sạch gàu Antisol của iCare Pharma chứa Selenium sulfide 1% và Climbazole 1%, đây là hoạt chất chống gàu thường dùng trong dầu gội gàu, kết hợp chiết xuất dược liệu như tràm trà, oải hương, hương thảo, gừng, nghệ. Theo phiếu công bố mỹ phẩm, Antisol giúp hỗ trợ loại bỏ các mảng da chết, gàu, cân bằng pH cho da đầu. Đây là mỹ phẩm chăm sóc da đầu, không thay thế thuốc bác sĩ kê.
Khi nào nên đi khám bác sĩ da liễu?
Bạn nên đi khám khi vảy không cải thiện sau 2–4 tuần chăm sóc đúng cách, hoặc có một trong các dấu hiệu sau:
- Tóc gãy, rụng thành từng mảng, có chấm đen ở chân tóc.
- Da đầu đỏ, sưng, đau, có mủ, chảy dịch hoặc đóng mày.
- Nổi hạch sau gáy, sau tai.
- Mảng vảy dày, ranh giới rõ, lan ra trán, sau gáy hoặc có mảng tương tự ở khuỷu tay, đầu gối.
- Trẻ nhỏ có vảy kèm rụng tóc, hoặc trong nhà có người, vật nuôi đang bị nấm.
- Phụ nữ mang thai, đang cho con bú cần dùng sản phẩm có hoạt chất.
Bác sĩ có thể soi da đầu, soi đèn hoặc lấy mẫu tóc, vảy để xét nghiệm nấm. Không nên tự dùng thuốc bôi chứa corticoid khi chưa rõ nguyên nhân, vì có thể làm nấm khó nhận biết hơn.
Câu hỏi thường gặp
Gàu có phải là nấm không?
Gàu có liên quan đến nấm men Malassezia sống sẵn trên da đầu, nhưng gàu không phải bệnh nấm lây nhiễm. Nấm tóc (tinea capitis) do nấm sợi khác gây ra, có thể lây và cần thuốc.
Gàu có lây không?
Gàu không lây. Nấm tóc thì có thể lây qua lược, mũ, khăn, gối dùng chung và qua tiếp xúc với vật nuôi bị nấm.
Làm sao biết mình bị gàu hay nấm khi ở nhà?
Hãy quan sát tóc ở vùng có vảy. Gàu không làm tóc gãy hay rụng thành mảng. Nếu thấy mảng tóc gãy, rụng, da đỏ sưng hoặc có mủ, bạn nên đi khám để bác sĩ xét nghiệm.
Người lớn có bị nấm tóc không?
Có nhưng ít gặp hơn trẻ em. Người lớn bong vảy da đầu thường là gàu, viêm da tiết bã hoặc vảy nến. Khi có rụng tóc từng mảng, bạn vẫn nên đi khám.
Dầu gội gàu có dùng được khi bị nấm tóc không?
Dầu gội gàu giúp làm sạch da đầu nhưng không thay được thuốc chống nấm do bác sĩ kê. Bạn nên hỏi bác sĩ đang điều trị để biết nên gội bằng loại nào trong thời gian dùng thuốc.
Phân biệt đúng gàu và nấm giúp bạn không lo lắng quá mức, cũng không bỏ sót tình trạng cần điều trị. Nếu chưa rõ da đầu mình đang gặp vấn đề gì, hãy nhắn iCare để được tư vấn cách chăm sóc phù hợp.
